LernBox
همین حالا شروع کن
🇦🇲 ارمنیA16 دقیقه

درس 9 — امر و درخواست مؤدبانه

Lesson 9 — Commands and polite requests

یاد می‌گیرید به ارمنی دستور بدهید، بگویید «نکن» و در تاکسی، کافه و مغازه مؤدبانه چیزی بخواهید.

در این درس یاد می‌گیرید در ارمنی چطور دستور بدهید، چیزی را مؤدبانه بخواهید و بگویید «این کار را نکن».

با همین چند الگو، کارتان در تاکسی، کافه و مغازه‌های ایروان خیلی راحت‌تر راه می‌افتد.

1. امر «تو» و امر «شما»

ارمنی هم مثل فارسی دو جور امر دارد: یکی برای «تو» (دوست، هم‌سن‌وسال، بچه) و یکی برای «شما» (چند نفر، یا یک نفر به‌شکل مؤدبانه)؛ درست مثل «بنویس» و «بنویسید».

علامت ՛ روی هجای تکیه‌دار (هجای آخر) می‌نشیند و لحن دستوری را نشان می‌دهد. در نوشته‌های خودمانی گاهی حذف می‌شود، اما ما در این دوره آن را می‌نویسیم.

فعل‌های -ել

پسوند -ել را بردارید؛ برای «تو» -իր و برای «شما» -եք بگذارید.

ارمنی تلفظ معنی
գրել → գրի՛ր / գրե՛ք grel → grir / grek نوشتن ← بنویس / بنویسید
խոսել → խոսի՛ր / խոսե՛ք khosel → khosir / khosek حرف زدن ← حرف بزن / حرف بزنید
նստել → նստի՛ր / նստե՛ք nstel → nstir / nstek نشستن ← بنشین / بنشینید
սպասել → սպասի՛ր / սպասե՛ք spasel → spasir / spasek صبر کردن ← صبر کن / صبر کنید
փակել → փակի՛ր / փակե՛ք pakel → pakir / pakek بستن ← ببند / ببندید

فعل‌های -ալ

حرف -լ را بردارید؛ برای «تو» همان -ա می‌ماند و برای «شما» -ացեք می‌آید.

ارمنی تلفظ معنی
կարդալ → կարդա՛ / կարդացե՛ք kardal → karda / kardatsek خواندن ← بخوان / بخوانید
գնալ → գնա՛ / գնացե՛ք gnal → gna / gnatsek رفتن ← برو / بروید
մնալ → մնա՛ / մնացե՛ք mnal → mna / mnatsek ماندن ← بمان / بمانید

بی‌قاعده‌های پرکاربرد

این‌ها را باید حفظ کرد. یک ترفند: شکل «شما» اغلب از ریشهٔ گذشته‌ای ساخته می‌شود که در درس 7 دیدید (եկա → եկե՛ք، կերա → կերե՛ք، տվեցի → տվե՛ք).

ارمنی تلفظ معنی
գալ → արի՛ / եկե՛ք gal → ari / yekek آمدن ← بیا / بیایید
տալ → տո՛ւր / տվե՛ք tal → tur / tvek دادن ← بده / بدهید
անել → արա՛ / արե՛ք anel → ara / arek کردن ← بکن / بکنید
ասել → ասա՛ / ասացե՛ք asel → asa / asatsek گفتن ← بگو / بگویید
ուտել → կե՛ր / կերե՛ք utel → ker / kerek خوردن ← بخور / بخورید
բերել → բե՛ր / բերե՛ք berel → ber / berek آوردن ← بیاور / بیاورید
տեսնել → տե՛ս / տեսե՛ք tesnel → tes / tesek دیدن ← ببین / ببینید
դնել → դի՛ր / դրե՛ք dnel → dir / drek گذاشتن ← بگذار / بگذارید

2. امر منفی با մի՛

برای «نکن» کلمهٔ جدای մի՛ (mi) قبل از فعل می‌آید و علامت ՛ این بار روی خود մի می‌نشیند، نه روی فعل.

ارمنی تلفظ معنی
մի՛ գրիր / մի՛ գրեք mi grir / mi grek ننویس / ننویسید
մի՛ խոսիր / մի՛ խոսեք mi khosir / mi khosek حرف نزن / حرف نزنید
մի՛ կարդա / մի՛ կարդաք mi karda / mi kardak نخوان / نخوانید
մի՛ գնա / մի՛ գնաք mi gna / mi gnak نرو / نروید
մի՛ գա / մի՛ գաք mi ga / mi gak نیا / نیایید

دقت کنید: در فعل‌های -ալ، شکل جمعِ منفی -աք است، نه -ացեք؛ یعنی կարդացե՛ք «بخوانید» اما մի՛ կարդաք «نخوانید». برای «نیا» هم از خود գալ استفاده می‌شود، نه از արի.

3. درخواست مؤدبانه

با غریبه‌ها، بزرگ‌ترها و فروشنده‌ها شکل «شما» را به کار ببرید و խնդրում եմ را هم اضافه کنید. این عبارت‌ها درخواست را باز هم نرم‌تر می‌کنند:

ارمنی تلفظ معنی
խնդրում եմ khndrum em لطفاً / خواهش می‌کنم
Կարո՞ղ եք … Karogh ek …? می‌توانید …؟ (+ مصدر)
Կարելի՞ է … Kareli e …? می‌شود …؟ / اجازه هست …؟
Կտա՞ք … Ktak …? … را به من می‌دهید؟
Ներեցե՛ք Neretsek ببخشید
Համեցե՛ք Hametsek بفرمایید

شکل Կտա՞ք همان آینده‌ای است که در درس 8 دیدید (կ- + التزامی). در فارسی هم «می‌دهید؟» از «بده» مؤدبانه‌تر است؛ در ارمنی هم همین‌طور.

نمونه‌جمله‌ها

  1. Այստեղ կանգնե՛ք, խնդրում եմ։ (Aystegh kangnek, khndrum em.) — لطفاً همین‌جا نگه دارید. (در تاکسی)
  2. Մի րոպե սպասե՛ք։ (Mi rope spasek.) — یک دقیقه صبر کنید.
  3. Արի՛ այստեղ, նստի՛ր։ (Ari aystegh, nstir.) — بیا این‌جا، بنشین.
  4. Կարո՞ղ եք ավելի դանդաղ խոսել։ (Karogh ek aveli dandagh khosel?) — می‌توانید آهسته‌تر حرف بزنید؟
  5. Հաշիվը բերե՛ք, խնդրում եմ։ (Hashivy berek, khndrum em.) — لطفاً صورت‌حساب را بیاورید.
  6. Ինձ մի բաժակ ջուր կտա՞ք։ (Indz mi bazhak jur ktak?) — یک لیوان آب به من می‌دهید؟
  7. Կարելի՞ է այստեղ նստել։ (Kareli e aystegh nstel?) — می‌شود این‌جا بنشینم؟
  8. Այդքան արագ մի՛ խոսիր։ (Aydkan arag mi khosir.) — این‌قدر تند حرف نزن.
  9. Ասացե՛ք, խնդրում եմ, որտե՞ղ է մետրոն։ (Asatsek, khndrum em, vortegh e metron?) — لطفاً بگویید مترو کجاست؟
  10. Համեցե՛ք, նստե՛ք։ (Hametsek, nstek.) — بفرمایید، بنشینید.

نکته‌ها و اشتباه‌های رایج

  • این ساختار برای فارسی‌زبان آشناست: «بنویس / بنویسید» = գրի՛ր / գրե՛ք. با هر کسی که «شما» خطابش می‌کنید، شکل -եք را به کار ببرید.
  • در امر منفی، մի جدا نوشته می‌شود. فارسی ادبی هم چیزی شبیه آن دارد: «مَرو» و «مَکن» در شعر حافظ و سعدی.
  • این մի՛ را با մի به معنی «یک» (درس 3) قاطی نکنید: մի՛ գնա «نرو» است، اما մի գիրք «یک کتاب».
  • نگویید ✗ մի՛ կարդացեք؛ درستش ✓ մի՛ կարդաք است.
  • در گفتار ایروان، -ր آخر امر مفرد اغلب شنیده نمی‌شود: նստի، սպասի. شما در نوشتن شکل کامل را بنویسید.
  • مثل فارسی، فعل امر معمولاً آخر جمله می‌آید: Դուռը փակի՛ր։ (Dury pakir.) «در را ببند.»

💡 «خواهش می‌کنم» در جواب «ممنون» هم همان խնդրում եմ است؛ یک عبارت با دو کاربرد.

تمرین

  1. امر «تو» بسازید: գրել، խոսել
  2. امر «شما» بسازید: կարդալ، գնալ
  3. مؤدبانه کنید: Նստի՛ր։
  4. منفی کنید: Գնա՛։
  5. منفی کنید: Կարդացե՛ք։
  6. به دوستتان بگویید: «بیا این‌جا!»
  7. مؤدبانه بگویید: «لطفاً به من آب بدهید.»
  8. «تکرار کن!» را با Կարո՞ղ եք به یک درخواست مؤدبانه تبدیل کنید.
پاسخ‌ها
  1. գրի՛ր (grir)، խոսի՛ր (khosir)
  2. կարդացե՛ք (kardatsek)، գնացե՛ք (gnatsek)
  3. Նստե՛ք։ (Nstek.)
  4. Մի՛ գնա։ (Mi gna.)
  5. Մի՛ կարդաք։ (Mi kardak.)
  6. Արի՛ այստեղ։ (Ari aystegh.)
  7. Ինձ ջուր տվե՛ք, խնդրում եմ։ (Indz jur tvek, khndrum em.)
  8. Կարո՞ղ եք կրկնել։ (Karogh ek krknel?)

واژه‌های ارمنی را با جعبه‌ی لایتنر تمرین کن.

شروع یادگیری