«فردا میروم»، «قرار است برویم سوان» و «تا حالا ایروان رفتهای؟» در ارمنی سه ساختار جدا دارند.
در این درس آینده با կ- (k-)، برنامه با -ելու եմ (-elu em) و ماضی نقلی با -ել եմ (-el em) را یاد میگیرید؛ سومی برای فارسیزبانها خیلی آشناست.
1. آینده: կ- (k-) + وجه التزامی
اول وجه التزامی را بسازید (مثل «بروم» در فارسی): -ալ (-al) یا -ել (-el) را بردارید و پسوند شخصی را اضافه کنید. بعد կ (k) را به اول آن بچسبانید.
| ارمنی | تلفظ | معنی |
|---|---|---|
| ես կգնամ | yes kgnam | میروم، خواهم رفت |
| դու կգնաս | du kgnas | خواهی رفت |
| նա կգնա | na kgna | خواهد رفت |
| մենք կգնանք | menk kgnank | خواهیم رفت |
| դուք կգնաք | duk kgnak | خواهید رفت |
| նրանք կգնան | nrank kgnan | خواهند رفت |
فعلهای -ել (-el) پسوندهای -եմ، -ես، -ի، -ենք، -եք، -են (-em, -es, -i, -enk, -ek, -en) را میگیرند: կգրեմ (kgrem) «خواهم نوشت»، կգրի (kgri) «خواهد نوشت».
- بین կ (k) و حرف بعدی یک ը (y) کوتاه شنیده میشود: կգնամ (kgnam) را تقریباً k(y)gnam بگویید.
- قبل از واکه، կ (k) مستقیم میچسبد: անել (anel) ← կանեմ (kanem) «خواهم کرد»، ուտել (utel) ← կուտեմ (kutem) «خواهم خورد»، ունենալ (unenal) ← կունենամ (kunenam) «خواهم داشت».
- چند فعل مهم: գալ (gal) ← կգամ (kgam) «خواهم آمد»، տալ (tal) ← կտամ (ktam) «خواهم داد»، լինել (linel) ← կլինի (klini) «خواهد بود».
2. آیندهی منفی
منفی կ (k) ندارد: չ (ch) + فعل کمکی + فعلی که اگر مصدرش -ալ (-al) باشد به -ա (a) و اگر -ել (-el) باشد به -ի (i) ختم میشود.
| ارمنی | تلفظ | معنی |
|---|---|---|
| ես չեմ գնա | yes chem gna | نمیروم، نخواهم رفت |
| դու չես գրի | du ches gri | نخواهی نوشت |
| նա չի գա | na chi ga | نخواهد آمد |
| մենք չենք ուտի | menk chenk uti | نخواهیم خورد |
3. برنامهها: -ելու / -ալու եմ (-elu / -alu em)
مصدر + -ու (u) + فعل کمکی یعنی «قرار است …» یا «میخواهم …». این ساختار در گفتار ایروان برای برنامههای مشخص خیلی رایج است.
| ارمنی | تلفظ | معنی |
|---|---|---|
| գնալու եմ | gnalu em | قرار است بروم |
| ի՞նչ ես անելու | inch yes anelu? | چه کار میخواهی بکنی؟ |
| գալու է | galu e | قرار است بیاید |
| չենք գնալու | chenk gnalu | قرار نیست برویم |
4. ماضی نقلی: -ել եմ (-el em)
ساختار ارمنی تقریباً همان ساختار فارسی است: «رفته + ام» = գնացել (gnatsel) + եմ (yem).
| مصدر | تلفظ | ماضی نقلی | تلفظ | معنی |
|---|---|---|---|---|
| գրել | grel | գրել եմ | grel em | نوشتهام |
| կարդալ | kardal | կարդացել եմ | kardatsel em | خواندهام |
| գնալ | gnal | գնացել եմ | gnatsel em | رفتهام |
| գալ | gal | եկել եմ | yekel em | آمدهام |
| տեսնել | tesnel | տեսել եմ | tesel em | دیدهام |
| ուտել | utel | կերել եմ | kerel em | خوردهام |
| լինել | linel | եղել եմ | yeghel em | بودهام |
قاعده: فعلهای منظمِ -ել (-el) شکلشان عوض نمیشود؛ فعلهای -ալ (-al) میشوند -ացել (-atsel)؛ بیقاعدهها از ریشهی گذشته (درس 7) + -ել (-el) ساخته میشوند: եկա (yeka) ← եկել (yekel)، կերա (kera) ← կերել (kerel).
کاربرد: تجربه، با երբևէ (yerbeve) «تا حالا» و երբեք (yerbek) «هرگز»؛ و نتیجه، با արդեն (arden) «دیگر، قبلاً». منفی: չեմ եղել (chem yeghel) «نبودهام».
مثالها
- Վաղը ես Գյումրի կգնամ։ (Vaghy yes Gyumri kgnam.) — فردا به گیومری میروم.
- Հաջորդ շաբաթ մենք Սևան ենք գնալու։ (Hajord shabat menk Sevan enk gnalu.) — هفتهی بعد قرار است برویم سوان.
- Այս երեկո ի՞նչ ես անելու։ (Ays yereko inch yes anelu?) — امشب چه کار میخواهی بکنی؟
- Տանը կմնամ, ֆիլմ կնայեմ։ (Tany kmnam, film knayem.) — خانه میمانم، فیلم میبینم.
- Վաղը չեմ գա, հիվանդ եմ։ (Vaghy chem ga, hivand em.) — فردا نمیآیم، مریضم.
- Կզանգե՞ս ինձ։ (Kzanges indz?) — به من زنگ میزنی؟
- Այո, երեկոյան կզանգեմ։ (Ayo, yerekoyan kzangem.) — آره، عصر زنگ میزنم.
- Վաղը տաք կլինի։ (Vaghy tak klini.) — فردا هوا گرم خواهد بود.
- Դու երբևէ եղե՞լ ես Սևանում։ (Du yerbeve yeghel yes Sevanum?) — تا حالا سوان بودهای؟
- Ես երբեք տոլմա չեմ կերել։ (Yes yerbek tolma chem kerel.) — من هرگز دلمه نخوردهام.
نکتهها و اشتباههای رایج
- կ- (k-) به فعل چسبیده نوشته میشود: կգնամ (kgnam)، نه կ գնամ (k gnam).
- در منفی կ (k) نمیآید: չեմ կգնա (chem kgna) غلط است؛ درستش չեմ գնա (chem gna) است.
- կգնամ (kgnam) برای تصمیم، قول یا حدس است؛ գնալու եմ (gnalu em) برای برنامهای که از قبل معلوم است. در گفتار، مثل «فردا میرم» در فارسی، زمان حال هم به کار میرود: Վաղը գնում եմ։ (Vaghy gnum em.)
- فعل کمکی مثل درس 4 جابهجا میشود و کنار کلمهی پرسشی مینشیند: Ե՞րբ ես գալու։ (Yerb yes galu?) — کِی میآیی؟
- ماضی نقلی برای فارسیزبانها آسان است: «خوردهام» = կերել եմ (kerel em)، با همان ترتیب. Արդեն կերել եմ։ (Arden kerel em.) — دیگر خوردهام.
- ترتیب SOV هم آشناست: Վաղը մենք Գառնի կգնանք։ (Vaghy menk Garni kgnank.) درست مثل «فردا ما گارنی میرویم» چیده شده است.
تمرین
- آیندهی գնալ (gnal) برای ես (yes) را بنویسید.
- آیندهی գրել (grel) برای նա (na) را بنویسید.
- منفی کنید: Ես կգամ։ (Yes kgam.)
- کامل کنید: Վաղը ի՞նչ ես ___ (անել)։ (Vaghy inch yes ___ (anel)?)
- ماضی نقلیِ տեսնել (tesnel) برای ես (yes) را بنویسید.
- ماضی نقلیِ կարդալ (kardal) برای նա (na) را بنویسید.
- به ارمنی بگویید: «تا حالا ایروان بودهای؟»
- به ارمنی بگویید: «فردا با اتوبوس میرویم.»
پاسخها
- կգնամ (kgnam)
- կգրի (kgri)
- Ես չեմ գա։ (Yes chem ga.)
- Վաղը ի՞նչ ես անելու։ (Vaghy inch yes anelu?)
- տեսել եմ (tesel em)
- կարդացել է (kardatsel e)
- Դու երբևէ եղե՞լ ես Երևանում։ (Du yerbeve yeghel yes Yerevanum?)
- Վաղը ավտոբուսով կգնանք։ (Vaghy avtobusov kgnank.)