در این درس یاد میگیرید مالکیت را به ارمنی بیان کنید: «کتابِ آرام»، «خانهی ما»، «اسمم» و «دارم / ندارم».
با کلمهی پرکاربرد կա / չկա (ka / chka) یعنی «هست / نیست» هم آشنا میشوید که هر روز در مغازه و کافه به آن نیاز دارید.
1. پسوند -ի (i): کسرهی اضافه و «به»
در فارسی صاحب بعد از اسم میآید: «کتابِ آرام». در ارمنی ترتیب برعکس است: صاحب اول میآید و پسوند -ի (i) میگیرد، بعد خود اسم با حرف تعریف میآید.
| ارمنی | تلفظ | معنی |
|---|---|---|
| Արամի գիրքը | Arami girky | کتابِ آرام |
| Երևանի կենտրոնը | Yerevani kentrony | مرکزِ ایروان |
| տղայի անունը | tghayi anuny | اسمِ پسر |
| ընկերների տունը | ynkerneri tuny | خانهی دوستان |
- بعد از ա (a) و ո (o) یک յ (y) اضافه میشود: տղա (tgha) ← տղայի (tghayi)، մետրո (metro) ← մետրոյի (metroyi).
- در جمع، -ի (i) بعد از -եր / -ներ (-er / -ner) میآید: ընկերների (ynkerneri).
- در بعضی کلمهها ի (i) یا ու (u) از وسط کلمه میافتد: գիրք (girk) ← գրքի (grki).
چند اسم بیقاعده
| ارمنی | تلفظ | با -ի | تلفظ | معنی |
|---|---|---|---|---|
| մայր | mayr | մոր | mor | مادر |
| հայր | hayr | հոր | hor | پدر |
| եղբայր | yeghbayr | եղբոր | yeghbor | برادر |
| քույր | kuyr | քրոջ | kroj | خواهر |
| ընկեր | ynker | ընկերոջ | ynkeroj | دوست |
| տուն | tun | տան | tan | خانه |
| շուն | shun | շան | shan | سگ |
همین شکل یعنی «به»
همین حالت معنی «به» هم میدهد. برای آدمها و اسمهای معین یک -ն (n) هم اضافه میشود: Արամին (Aramin) «به آرام».
- Ես Արամին գիրք եմ տալիս։ (Yes Aramin girk em talis.) — به آرام کتاب میدهم.
ضمیرها شکل خودشان را دارند: ինձ (indz) «به من»، քեզ (kez) «به تو»، նրան (nran) «به او»، մեզ (mez) «به ما»، ձեզ (dzez) «به شما»، նրանց (nrants) «به آنها».
2. ضمیرهای ملکی
| ارمنی | تلفظ | معنی |
|---|---|---|
| իմ | im | ـَم، مالِ من |
| քո | ko | ـَت، مالِ تو |
| նրա | nra | ـَش، مالِ او |
| մեր | mer | ـِمان، مالِ ما |
| ձեր | dzer | ـِتان (جمع یا مؤدبانه) |
| նրանց | nrants | ـِشان، مالِ آنها |
این ضمیرها مثل انگلیسی قبل از اسم میآیند و اسم معمولاً حرف تعریف میگیرد: իմ տունը (im tuny) «خانهام»، մեր ուսուցիչը (mer usutsichy) «معلممان».
3. پسوندهای -ս (s) و -դ (d)
در گفتار به جای իմ (im) و քո (ko) معمولاً پسوند کوتاهی به آخر اسم میچسبد، درست مثل «ـَم» و «ـَت» در فارسی:
| ارمنی | تلفظ | معنی |
|---|---|---|
| գիրքս | girks | کتابم |
| գիրքդ | girkd | کتابت |
| անունս | anuns | اسمم |
| անունդ | anund | اسمت |
| ընկերս | ynkers | دوستم |
| մայրիկդ | mayrikd | مامانت |
برای «ـَش» معمولاً همان حرف تعریف کافی است: անունը (anuny) بسته به موقعیت یعنی «اسمش».
4. ունենալ (unenal): «داشتن»
| ارمنی | تلفظ | معنی |
|---|---|---|
| ես ունեմ | yes unem | دارم |
| դու ունես | du unes | داری |
| նա ունի | na uni | دارد |
| մենք ունենք | menk unenk | داریم |
| դուք ունեք | duk unek | دارید |
| նրանք ունեն | nrank unen | دارند |
ունենալ (unenal) در زمان حال، برخلاف فعلهای درس 4، شکل -ում (-um) و فعل کمکی ندارد. برای منفی فقط չ- (ch-) را بچسبانید: չունեմ (chunem) «ندارم»، չունի (chuni) «ندارد».
5. կա / չկա (ka / chka): «هست / نیست»
| ارمنی | تلفظ | معنی |
|---|---|---|
| կա | ka | هست، وجود دارد |
| չկա | chka | نیست |
| կան | kan | هستند (جمع) |
| չկան | chkan | نیستند |
- Հաց կա՞։ (Hats ka?) — نان هست؟
- Ոչ, չկա։ (Voch, chka.) — نه، نیست.
مثالها
- Անունդ ի՞նչ է։ (Anund inch e?) — اسمت چیست؟
- Անունս Անի է։ (Anuns Ani e.) — اسمم آنی است.
- Սա իմ մոր հեռախոսն է։ (Sa im mor herakhosn e.) — این گوشیِ مادرم است.
- Դու եղբայր ունե՞ս։ (Du yeghbayr unes?) — برادر داری؟
- Ես երկու քույր ունեմ։ (Yes yerku kuyr unem.) — دو تا خواهر دارم.
- Այսօր ժամանակ չունեմ։ (Aysor zhamanak chunem.) — امروز وقت ندارم.
- Այստեղ դեղատուն կա՞։ (Aystegh deghatun ka?) — اینجا داروخانه هست؟
- Երևանում շատ սրճարաններ կան։ (Yerevanum shat srcharanner kan.) — در ایروان کافههای زیادی هست.
- Խնդիր չկա։ (Khndir chka.) — مشکلی نیست.
نکتهها و اشتباههای رایج
- ترتیب برعکس فارسی است: «کتابِ آرام» میشود Արամի գիրքը (Arami girky)، نه գիրք Արամի (girk Arami).
- با իմ (im) و քո (ko) حرف تعریف را فراموش نکنید: իմ տունը (im tuny)، نه իմ տուն (im tun).
- پسوند -ս / -դ (-s / -d) جای حرف تعریف را میگیرد؛ գիրքսը (girksy) غلط است.
- بعد از عدد، اسم مفرد میماند، درست مثل فارسی: երկու քույր (yerku kuyr) «دو خواهر»، نه երկու քույրեր (yerku kuyrer).
- قبل از کلمهای که با واکه شروع میشود (مثل է (e))، حرف تعریف -ը (y) به -ն (n) تبدیل میشود: հեռախոսը (herakhosy) ← հեռախոսն է (herakhosn e).
- وقتی مفعولِ معین یک آدم است، همان -ին (in) را میگیرد و کارِ «را» را میکند: Ես տեսնում եմ Արամին։ (Yes tesnum em Aramin.) — آرام را میبینم.
- ارمنی هم مثل فارسی فعل را آخر جمله میگذارد: Ես մեքենա ունեմ։ (Yes mekena unem.) کلمه به کلمه یعنی «من ماشین دارم».
💡 کسرهی اضافهی فارسی را در ذهن «برعکس» کنید: صاحب + -ի (i) + چیز.
تمرین
- با -ի (i) بنویسید: Արամ (Aram)، քաղաք (kaghak)، տղա (tgha).
- شکل بیقاعده را بنویسید: մայր (mayr)، տուն (tun).
- با پسوند بگویید: «اسمم»، «دوستت».
- کامل کنید: Մենք մեքենա ___ (ունենալ)։ (Menk mekena ___ (unenal).)
- منفی کنید: Ես մեքենա ունեմ։ (Yes mekena unem.)
- به ارمنی بگویید: «نان هست؟»
- به ارمنی بگویید: «این خانهی پدرم است.»
- به ارمنی بگویید: «آنها سگ دارند.»
پاسخها
- Արամի (Arami)، քաղաքի (kaghaki)، տղայի (tghayi)
- մոր (mor)، տան (tan)
- անունս (anuns)، ընկերդ (ynkerd)
- Մենք մեքենա ունենք։ (Menk mekena unenk.)
- Ես մեքենա չունեմ։ (Yes mekena chunem.)
- Հաց կա՞։ (Hats ka?)
- Սա իմ հոր տունն է։ (Sa im hor tunn e.)
- Նրանք շուն ունեն։ (Nrank shun unen.)