در این درس یاد میگیرید اسمها را جمع ببندید، آنها را معرفه یا نکره کنید و با «این» و «آن» به چیزها اشاره کنید.
ارمنی برای معرفه یک حرف تعریف واقعی دارد که فارسی معمولاً بدون آن سر میکند، ولی الگوهای آشنای زیادی هم میبینید.
1. جمع: -եր (-er) یا -ներ (-ner)
هجاهای اسم را بشمارید:
- یکهجایی ← -եր (-er)
- دو هجا یا بیشتر ← -ներ (-ner)
| مفرد | لاتین | جمع | لاتین | معنی |
|---|---|---|---|---|
| դաս | das | դասեր | daser | درس، درسها |
| ծառ | tsar | ծառեր | tsarer | درخت، درختها |
| հյուր | hyur | հյուրեր | hyurer | مهمان، مهمانها |
| քաղաք | kaghak | քաղաքներ | kaghakner | شهر، شهرها |
| խանութ | khanut | խանութներ | khanutner | مغازه، مغازهها |
| երեխա | yerekha | երեխաներ | yerekhaner | بچه، بچهها |
افتادن مصوت: در خیلی از اسمهای یکهجایی، وقتی پسوند میگیرند، ի (i) یا ու (u) میافتد:
| مفرد | لاتین | جمع | لاتین | معنی |
|---|---|---|---|---|
| գիրք | girk | գրքեր | grker | کتاب، کتابها |
| տուն | tun | տներ | tner | خانه، خانهها |
| շուն | shun | շներ | shner | سگ، سگها |
استثناهایی که بهتر است از همین حالا یاد بگیرید:
| مفرد | لاتین | جمع | لاتین | معنی |
|---|---|---|---|---|
| մարդ | mard | մարդիկ | mardik | آدم، آدمها |
| կին | kin | կանայք | kanayk | زن، زنها |
| դուռ | dur | դռներ | drner | در، درها |
| լեռ | ler | լեռներ | lerner | کوه، کوهها |
کلمهی مرکبی که بخش آخرش یکهجایی است -եր (-er) میگیرد: դասագիրք (dasagirk) — کتاب درسی ← դասագրքեր (dasagrker).
💡 مثل فارسی، بعد از عدد اسم مفرد میماند: երեք գիրք (yerek girk) — سه کتاب، درست مثل «سه کتاب».
2. حرف تعریف معین -ը / -ն (-y / -n)
در ارمنی «معین بودن» یک پسوند است:
- بعد از صامت: -ը (-y): հաց (hats) → հացը (hatsy) — «نونه»، یعنی همان نان
- بعد از مصوت: -ն (-n): մետրո (metro) → մետրոն (metron) — «متروئه»، یعنی همان مترو
| اسم | لاتین | معین | لاتین |
|---|---|---|---|
| սուրճ | surch | սուրճը | surchy |
| քաղաք | kaghak | քաղաքը | kaghaky |
| գրքեր | grker | գրքերը | grkery |
| երեխա | yerekha | երեխան | yerekhan |
| գինի | gini | գինին | ginin |
دو قاعدهی دیگر:
- -ը (-y) وقتی کلمهی بعدی با مصوت شروع شود هم به -ն (-n) تبدیل میشود: Հացը տաք է։ (Hatsy tak e.) — نان گرم است. اما: Հացն էժան է։ (Hatsn ezhan e.) — نان ارزان است.
- اسم آدمها و شهرها هم حرف تعریف میگیرند: Երևանը մեծ է։ (Yerevany mets e.) — ایروان بزرگ است.
حرف تعریف هیچوقت تکیه نمیگیرد (درس 1). فارسی محاوره هم چیزی شبیه آن دارد: «کتابه» در جملهی «کتابه رو بده» تقریباً همان գիրքը (girky) است.
3. نکره با մի («یک»)
մի (mi) پیش از اسم میآید، مثل «یه» در فارسی: մի գիրք (mi girk) — یه کتاب، մի բաժակ սուրճ (mi bazhak surch) — یه فنجان قهوه.
برای شغلها و حرفهای کلی، ارمنی هیچ حرف تعریفی نمیگذارد، درست مثل فارسی: Նա բժիշկ է։ (Na bzhishk e.) — او دکتر است.
عدد «یک» کلمهی دیگری است، մեկ (mek)؛ در درس 10 با آن آشنا میشوید.
4. «این» و «آن»: այս / այդ / այն (ays / ayd / ayn)
ارمنی سه فاصله دارد که به سه شخص وصلاند:
| ارمنی | لاتین | معنی | راه به خاطر سپردن |
|---|---|---|---|
| այս | ays | این (نزدیک من) | ս مثل ես (yes) — من |
| այդ | ayd | آن (نزدیک تو) | դ مثل դու (du) — تو |
| այն | ayn | آن (آن دورتر) | ն مثل նա (na) — او |
بعد از այս (ays)، այդ (ayd) و այն (ayn)، اسم حرف تعریف میگیرد: այս տունը (ays tuny) — این خانه، այդ բաժակը (ayd bazhaky) — آن لیوان (کنار تو).
بهتنهایی، «این یکی» و «آن یکی» میشوند սա (sa)، դա (da) و այն (ayn): Սա ի՞նչ է։ (Sa inch e?) — این چیست؟ Դա լավաշ է։ (Da lavash e.) — آن لواش است. نفر دوم դա (da) میگوید، چون لواش کنار نفر اول است.
همین نظام برای مکان هم کار میکند: այստեղ (aystegh) — اینجا، այդտեղ (aydtegh) — آنجا (پیش تو)، այնտեղ (ayntegh) — آنجا (دورتر).
5. مثالهایی از ایروان
- Այս խանութը մեծ է։ (Ays khanuty mets e.) — این مغازه بزرگ است.
- Այն շենքը շատ հին է։ (Ayn shenky shat hin e.) — آن ساختمانِ آنطرف خیلی قدیمی است.
- Մի սուրճ, խնդրում եմ։ (Mi surch, khndrum em.) — یک قهوه، لطفاً.
- Երկու բաժակ թեյ, խնդրում եմ։ (Yerku bazhak tey, khndrum em.) — دو استکان چای، لطفاً.
- Երևանը մեծ քաղաք է։ (Yerevany mets kaghak e.) — ایروان شهر بزرگی است.
- Գրքերը նոր են։ (Grkery nor en.) — کتابها نو هستند.
- Այդ բաժակը մաքուր չի։ (Ayd bazhaky makur chi.) — آن لیوان (کنار تو) تمیز نیست.
- Երեխաներն այստեղ են։ (Yerekhanern aystegh en.) — بچهها اینجا هستند.
نکتهها و اشتباههای رایج
- ترتیب کلمهها هنوز فارسی است: Այս խանութը մեծ է (Ays khanuty mets e) کلمهبهکلمه یعنی «این مغازه بزرگ است».
- بعد از مصوت، حرف تعریف -ն (-n) است: մետրոը ✗ → մետրոն ✓ (metron).
- فارسی فقط میگوید «این کتاب»، ولی ارمنی حرف تعریف را هم اضافه میکند: այս գիրք ✗ → այս գիրքը ✓ (ays girky).
- بعد از عدد جمع نیاورید: երեք գրքեր (yerek grker) غلط به گوش میرسد؛ بگویید երեք գիրք (yerek girk).
- افتادن مصوت را فراموش نکنید: գիրքեր ✗ → գրքեր ✓ (grker).
- هجاها را بشمارید: խանութ (khanut) دو هجا دارد، پس խանութներ (khanutner).
تمرینها
- جمع ببندید: դաս (das) — درس
- جمع ببندید: քաղաք (kaghak) — شهر
- جمع ببندید: մարդ (mard) — آدم
- معین کنید: մետրո (metro)
- معین کنید: սուրճ (surch)
- کدام کلمه؟ ___ տունը (آن خانهی دور): այս / այդ / այն (ays / ayd / ayn)
- ترجمه کنید: دو فنجان قهوه
- اشتباه را پیدا کنید: Այս գիրք նոր է։ (Ays girk nor e.) — این کتاب نو است.
پاسخها
- դասեր (daser)
- քաղաքներ (kaghakner)
- մարդիկ (mardik)
- մետրոն (metron)
- սուրճը (surchy)
- այն (ayn) → այն տունը (ayn tuny)
- երկու բաժակ սուրճ (yerku bazhak surch)
- Այս գիրքը նոր է։ (Ays girky nor e.)