LernBox
همین حالا شروع کن
🇩🇪 آلمانیA210 دقیقه

حروف اضافه‌ی دوحالته: کجا؟ (Dativ) – به کجا؟ (Akkusativ)

Wechselpräpositionen: Wo? (Dativ) – Wohin? (Akkusativ)

یاد می‌گیرید نُه حرف اضافه‌ی دوحالته را درست به کار ببرید: با سؤال Wo? حالت Dativ و با Wohin? حالت Akkusativ را انتخاب کنید، جفت‌فعل‌هایی مثل legen و liegen را از هم جدا کنید و بدانید کجا in، an یا auf بگویید.

در آلمانی نُه حرف اضافه هست که گاهی با Dativ می‌آیند و گاهی با Akkusativ: an، auf، hinter، in، neben، über، unter، vor و zwischen. به آن‌ها Wechselpräpositionen یعنی «حروف اضافه‌ی دوحالته» می‌گویند. خبر خوب این است که انتخاب حالت تصادفی نیست: کافی است بپرسید Wo? (کجا؟) یا Wohin? (به کجا؟).

قاعده‌ی طلایی: Wo? → Dativ (چیزی سر جایش است) · Wohin? → Akkusativ (چیزی یا کسی به جای تازه‌ای می‌رود)

نُه حرف اضافه در یک نگاه

یک توپ (der Ball) و یک جعبه (die Kiste) را تصور کنید. توپ کجاست؟

کنار وسط کنار
über der Kiste: بالای جعبه، بدون تماس
auf der Kiste: روی جعبه
neben der Kiste: کنار جعبه in der Kiste: داخل جعبه an der Kiste: چسبیده به دیواره‌ی جعبه
unter der Kiste: زیر جعبه

و سه جای دیگر:

  • vor der Kiste: جلوی جعبه (بین شما و جعبه)
  • hinter der Kiste: پشت جعبه
  • zwischen der Kiste und dem Stuhl: بین جعبه و صندلی

همه‌ی این‌ها جواب سؤال Wo ist der Ball? هستند، پس همه Dativ هستند: der Kiste، dem Stuhl.

جدول کامل: Wo? و Wohin?

حرف اضافه معنی Wo? → Dativ Wohin? → Akkusativ
an کنارِ، به (سطح عمودی، لبه) Das Bild hängt an der Wand. Ich hänge das Bild an die Wand.
auf روی (سطح افقی) Das Handy liegt auf dem Tisch. Ich lege das Handy auf den Tisch.
hinter پشتِ Die Katze sitzt hinter dem Sofa. Die Katze läuft hinter das Sofa.
in در، داخلِ Die Milch steht im Kühlschrank. Ich stelle die Milch in den Kühlschrank.
neben کنارِ، بغلِ Der Stuhl steht neben dem Schrank. Ich stelle den Stuhl neben den Schrank.
über بالای (بدون تماس) Die Lampe hängt über dem Tisch. Wir hängen die Lampe über den Tisch.
unter زیرِ Der Hund schläft unter dem Bett. Der Hund kriecht unter das Bett.
vor جلوی Das Fahrrad steht vor dem Haus. Ich stelle das Fahrrad vor das Haus.
zwischen بینِ Das Regal steht zwischen dem Fenster und der Tür. Ich stelle das Regal zwischen das Fenster und die Tür.

Wo یا Wohin؟

Wo? → Dativ: جای ثابت، حالت

فعل‌هایی که «بودن در یک جا» را نشان می‌دهند: sein، wohnen، arbeiten، bleiben، warten، schlafen، stehen، liegen، sitzen، hängen (hing).

  • Wir wohnen in der Stadt. — «ما در شهر زندگی می‌کنیم.»
  • Ich warte vor dem Kino. — «جلوی سینما منتظرم.»

Wohin? → Akkusativ: حرکت به سمت یک مقصد

فعل‌هایی که چیزی یا کسی را به جای تازه‌ای می‌برند: gehen، fahren، laufen، bringen، werfen، stellen، legen، setzen، hängen (hängte).

  • Wir fahren in die Stadt. — «به شهر می‌رویم.»
  • Er wirft den Ball über den Zaun. — «توپ را از روی نرده به آن طرف پرت می‌کند.»

مراقب باشید: حرکتِ داخلِ یک جا هنوز Wo? است. Die Kinder laufen im Garten herum. یعنی «بچه‌ها در حیاط این‌طرف و آن‌طرف می‌دوند» (همه‌اش داخل حیاط)، اما Die Kinder laufen in den Garten. یعنی «بچه‌ها به حیاط می‌دوند» (از بیرون به داخل).

تغییر آرتیکل

مذکر مؤنث خنثی جمع
Wo? (Dativ) dem Tisch der Wand dem Regal den Stühlen
Wohin? (Akkusativ) den Tisch die Wand das Regal die Stühle

در جمعِ Dativ خود اسم هم معمولاً -n می‌گیرد: auf den Stühlen، in den Zimmern. شکل‌های کوتاه im، ins، am و ans (یعنی in dem، in das، an dem، an das) را در درس بعد می‌بینید.

جفت‌فعل‌ها: گذاشتن یا قرار داشتن؟

این‌جا دلِ درس است. آلمانی برای هر وضعیت یک جفت فعل دارد: یکی برای عمل (کسی چیزی را جایی می‌گذارد: Wohin? + Akkusativ) و یکی برای نتیجه (آن چیز آن‌جا قرار دارد: Wo? + Dativ).

عمل: Wohin? + Akk معنی حالت: Wo? + Dat معنی
stellen (stellte, hat gestellt) ایستاده گذاشتن stehen (stand, hat gestanden) ایستاده بودن، قرار داشتن
legen (legte, hat gelegt) خوابیده گذاشتن liegen (lag, hat gelegen) خوابیده/پهن بودن
setzen (setzte, hat gesetzt) نشاندن؛ sich setzen: نشستن sitzen (saß, hat gesessen) نشسته بودن
hängen (hängte, hat gehängt) آویزان کردن hängen (hing, hat gehangen) آویزان بودن
stecken (steckte, hat gesteckt) فرو کردن، گذاشتن داخلِ stecken (steckte, hat gesteckt) فرو رفته بودن، داخلِ چیزی بودن
  • Ich stelle die Flasche auf den Tisch. — «بطری را روی میز می‌گذارم.»
  • Die Flasche steht auf dem Tisch. — «بطری روی میز است.»
  • Tim legt sein Handy auf das Sofa. — «تیم گوشی‌اش را روی مبل می‌گذارد.»
  • Das Handy liegt auf dem Sofa. — «گوشی روی مبل است.»
  • Ich setze mich neben dich. — «کنار تو می‌نشینم.»
  • Ich sitze neben dir. — «کنار تو نشسته‌ام.»
  • Lena hängt die Jacke in den Schrank. — «لنا کاپشن را توی کمد آویزان می‌کند.»
  • Die Jacke hängt im Schrank. — «کاپشن توی کمد آویزان است.»
  • Er steckt den Schlüssel in die Tasche. — «کلید را توی جیبش می‌گذارد.»
  • Der Schlüssel steckt in der Tasche. — «کلید توی جیبش است.»

stellen یا legen؟

  • stellen: برای چیزهایی که ایستاده یا روی پایه قرار می‌گیرند: بطری، لیوان، صندلی، گلدان، کتابی که در قفسه سرپا است.
  • legen: برای چیزهایی که خوابیده یا پهن قرار می‌گیرند: کاغذ، گوشی، کلید، پتو، کتابی که روی میز افتاده است.
  • یک کتاب، دو فعل: Ich stelle das Buch ins Regal. / Ich lege das Buch auf den Tisch.

نکته‌ی حافظه: فعل‌های عمل باقاعده‌اند (stellte، legte، setzte، hängte) و Akkusativ می‌گیرند. فعل‌های حالت بی‌قاعده‌اند (stand، lag، saß، hing) و Dativ می‌گیرند. فقط stecken در هر دو معنا یک شکل دارد.

an یا auf؟ سطح عمودی یا افقی

an + Dativ auf + Dativ
چه سطحی؟ عمودی، یا لبه و کنارِ چیزی افقی، بالای سطح
مثال an der Wand، an der Tür، an der Tafel auf dem Tisch، auf dem Boden، auf dem Dach
  • Das Poster hängt an der Wand. — «پوستر روی دیوار است.» (فارسی «روی» می‌گوید، آلمانی an!)
  • Die Tasse steht auf dem Tisch. — «فنجان روی میز است.»
  • Wir sitzen am Tisch und essen. — «سرِ میز نشسته‌ایم و غذا می‌خوریم.»
  • Die Katze sitzt auf dem Tisch! — «گربه روی میز نشسته است!»

an همچنین یعنی «کنارِ» یا «لبه‌ی» چیزی: am Fenster (کنار پنجره)، am Fluss (کنار رودخانه)، an der Kasse (سرِ صندوق)، an der Haltestelle (در ایستگاه).

in، an یا auf برای جاها

حرف اضافه چه جاهایی؟ Wo? (Dativ) Wohin? (Akkusativ)
in فضای بسته، ساختمان، اتاق، کشورِ آرتیکل‌دار im Kino، im Büro، in der Türkei ins Kino، ins Büro، in die Türkei
an کنار آب، لبه‌ها و مرزها am Meer، am See، am Strand ans Meer، an den See، an den Strand
auf فضای باز، سطح، رویداد، جزیره، روستا auf dem Markt، auf dem Spielplatz، auf einer Party، auf dem Land auf den Markt، auf den Spielplatz، auf eine Party، aufs Land
  • Im Sommer waren wir am Meer. — «تابستان کنار دریا بودیم.»
  • Nächstes Jahr fahren wir wieder ans Meer. — «سال دیگر دوباره به کنار دریا می‌رویم.»
  • Meine Oma kauft Obst auf dem Markt. — «مادربزرگم از بازار میوه می‌خرد.»
  • Sie geht jeden Samstag auf den Markt. — «هر شنبه به بازار می‌رود.»

برای رفتن پیش آدم‌ها و به شهرها (zum Arzt، nach Berlin) از Wechselpräpositionen استفاده نمی‌شود؛ آن‌ها را در درس‌های دیگر همین بخش می‌بینید.

دام بزرگ فارسی‌زبان‌ها: «در»

فارسی برای تقریباً همه‌ی جاها «در» می‌گوید، ولی آلمانی سه گزینه دارد:

فارسی آلمانی چرا؟
در اتاق im Zimmer فضای بسته ← in
در دانشگاه (درس می‌خواند) an der Uni نهاد آموزشی ← an
در بازار auf dem Markt فضای باز ← auf
در خیابان auf der Straße سطحِ باز ← auf
در ساحل am Strand کنار آب ← an
در ایستگاه اتوبوس an der Bushaltestelle یک نقطه کنار خیابان ← an

«روی» و «پشت» هم دام دارند:

  • «عکس روی دیوار است» ← Das Bild hängt an der Wand. (نه auf)
  • «پشت میز نشسته» ← Er sitzt am Tisch. / «پشت کامپیوتر» ← am Computer (نه hinter)
  • «پشت در ایستاده» (از داخل خانه نگاه می‌کنید) ← Er steht vor der Tür.

یک تفاوت دیگر: فارسی گاهی Wo و Wohin را با «در» و «به» جدا می‌کند («در سینما هستم» / «به سینما می‌روم»)، اما با «گذاشتن» نه: «کتاب روی میز است» و «کتاب را روی میز می‌گذارم» هر دو «روی» دارند. آلمانی این‌جا فرق می‌گذارد: auf dem Tisch / auf den Tisch. و «گذاشتن» در آلمانی پنج فعل است: stellen، legen، setzen، hängen، stecken.

اشتباه‌های رایج

  • ✗ Ich lege das Buch auf dem Tisch. → ✓ Ich lege das Buch auf den Tisch. (legen یعنی عمل ← Wohin? → Akkusativ)
  • ✗ Das Buch liegt auf den Tisch. → ✓ Das Buch liegt auf dem Tisch. (liegen یعنی حالت ← Wo? → Dativ)
  • ✗ Ich habe die Jacke an die Wand gehangen. → ✓ … gehängt. (عمل: hängte، gehängt)
  • ✗ Ich sitze mich. → ✓ Ich setze mich. (نشستن به‌عنوان حرکت) یا Ich sitze. (نشسته بودن)
  • ankommen با این‌که حرکت است، جواب Wo? است: ✓ Wir kommen um 8 Uhr am Bahnhof an. (نه an den Bahnhof)

نکته‌ی حافظه: در Wohin یک hin هست، یعنی «به آن سمت». هر وقت جمله جواب Wohin? است (حرکت به یک مقصد)، Akkusativ بگذارید.

تمرین

جای خالی را با آرتیکل یا فعل درست پر کنید.

  1. Ich hänge das Poster an ___ Wand.
  2. Jetzt hängt das Poster an ___ Wand.
  3. Leg die Schlüssel bitte auf ___ Tisch!
  4. Die Kinder spielen auf ___ Spielplatz.
  5. Wir gehen heute Abend ___ Kino. (in + das، در یک کلمه)
  6. Die Lampe steht zwischen ___ Sofa und ___ Regal.
  7. stellen یا stehen؟ Ich ___ die Vase ans Fenster. Jetzt ___ sie am Fenster.
  8. اشتباه را پیدا کنید: Ich sitze auf dem Tisch und schreibe eine E-Mail. (منظور: پشت میز)
پاسخ‌ها
  1. die → an die Wand (عمل، Wohin? → Akkusativ)
  2. der → an der Wand (حالت، Wo? → Dativ)
  3. den → auf den Tisch (legen → Akkusativ)
  4. dem → auf dem Spielplatz (Wo? → Dativ)
  5. ins → ins Kino (Wohin?)
  6. dem … dem → zwischen dem Sofa und dem Regal
  7. stelle … steht
  8. Ich sitze am Tisch und schreibe eine E-Mail. (auf dem Tisch یعنی واقعاً بالای میز!)

واژه‌های آلمانی را با جعبه‌ی لایتنر تمرین کن.

شروع یادگیری